واژه‌نامه لایسنس مایکروسافت

28 اصطلاح کلیدی در لایسنس‌گذاری مایکروسافت — از CAL و RDS CAL تا KMS، Software Assurance و Entra ID. هر اصطلاح با تعریف کوتاه، شرح بلند و ارجاع به محصولات مرتبط همراه است.

28 اصطلاح6 دسته‌بندی موضوعی3 مسیر یادگیری
چرا این واژه‌نامه

چرا فهم دقیق این اصطلاحات مهم است؟

اشتباه پرهزینه

اشتباه در فهم تفاوت Device/User CAL می‌تواند تا چند برابر هزینه لایسنس را افزایش دهد یا سازمان را در ممیزی مایکروسافت آسیب‌پذیر کند.

زبان مشترک با فروشنده

وقتی با شریک Microsoft (LSP/CSP) صحبت می‌کنید، استفاده دقیق از اصطلاحاتی مانند True-Up، SA و EA باعث می‌شود پیشنهاد قیمت دقیق‌تری دریافت کنید.

تصمیم معماری

درک Hybrid Benefit، BYOL و حقوق مجازی‌سازی مستقیماً بر معماری Hyper-V، Azure و Microsoft 365 سازمان شما اثر می‌گذارد.

مسیرهای یادگیری

از کجا شروع کنیم؟

بسته به نقش‌تان، یکی از این مسیرها را گام‌به‌گام مطالعه کنید.

مدیر IT تازه‌کار

از صفر تا فهم مدل CAL و فعال‌سازی Volume.

  1. CAL
  2. User CAL
  3. Device CAL
  4. VL (Volume License)
  5. KMS

خرید و تدارکات

تفاوت کانال‌های خرید و مزایای SA برای تصمیم بودجه‌ای.

  1. OEM
  2. Retail
  3. VL (Volume License)
  4. CSP

معماری ابر و Hybrid

مفاهیم لازم برای طراحی محیط ترکیبی Azure + On-prem.

  1. VDI
4 اصطلاح

CAL و مدل‌های دسترسی

هر اتصال کاربر یا دستگاه به سرور مایکروسافت نیازمند CAL است. این بخش انواع CAL و تفاوت User/Device را پوشش می‌دهد.

CAL

Client Access License — مجوز اتصال هر کاربر یا دستگاه به سرور مایکروسافت.

RDS CAL

Remote Desktop Services CAL — مجوز جداگانه برای اتصال به Remote Desktop.

User CAL

CAL بر اساس کاربر — برای کاربرانی که از چند دستگاه وصل می‌شوند.

Device CAL

CAL بر اساس دستگاه — برای دستگاه‌های مشترک بین چند کاربر.

5 اصطلاح

کانال‌های لایسنس

تفاوت OEM، Retail، Volume Licensing و مدل اشتراکی؛ مبنای انتخاب درست برای ابعاد مختلف سازمان.

VL (Volume License)

لایسنس حجمی — برای سازمان‌ها با خرید عمده.

OEM

Original Equipment Manufacturer — لایسنس گره‌خورده به سخت‌افزار.

Retail

نسخه خرده‌فروشی — قابل انتقال بین دستگاه‌ها.

CSP

Cloud Solution Provider — خرید محصول و خدمت از شریک مایکروسافت.

EA

Enterprise Agreement — قرارداد سه ساله سازمان‌های بزرگ.

2 اصطلاح

فعال‌سازی و مدیریت کلید

زیرساخت‌های فعال‌سازی Volume، تفاوت KMS و MAK، نقش ADBA و نحوه شمارش فعال‌سازی‌ها.

KMS

Key Management Service — فعال‌سازی داخلی برای سازمان‌ها.

MAK

Multiple Activation Key — کلید چند فعال‌سازی برای محیط‌های آفلاین.

1 اصطلاح

ابر و هویت

Microsoft 365، Azure، Entra ID و مدل‌های ترکیبی (Hybrid) — مفاهیمی که زیربنای لایسنس‌گذاری مدرن‌اند.

Entra ID

Microsoft Entra ID (سابقاً Azure AD) — هویت ابری مایکروسافت.

2 اصطلاح

مجازی‌سازی و VDI

مدل لایسنس Hyper-V، VDI، Windows VDA و حقوق مجازی‌سازی نسخه‌های مختلف Windows Server.

Hyper-V

هایپروایزر مایکروسافت برای مجازی‌سازی روی ویندوز.

VDI

Virtual Desktop Infrastructure — میزبانی دسکتاپ در ماشین مجازی.

14 اصطلاح

سایر اصطلاحات کلیدی

اصطلاحات تخصصی دیگر که در گفت‌وگوهای لایسنس‌گذاری مایکروسافت با آن‌ها روبه‌رو می‌شوید.

AD-BA

Active Directory-Based Activation — فعال‌سازی خودکار با دامنه.

Software Assurance

پوشش تکمیلی و حقوق ارتقا برای مجوزهای واجد شرایط.

Core License

لایسنس بر اساس هسته فیزیکی یا مجازی طبق شرایط محصول.

Server+CAL

مدل لایسنس‌گذاری: لایسنس سرور به‌علاوه CAL کاربر/دستگاه.

Always On AG

گروه دسترسی همیشه فعال SQL Server برای HA و DR.

DAG

Database Availability Group — راهکار HA در Exchange.

TPM 2.0

Trusted Platform Module — ماژول امنیتی نسخه ۲.۰ برای Windows 11.

BitLocker

رمزنگاری حجم‌های ذخیره‌سازی Windows و مدیریت کلید بازیابی.

Secure Boot

محافظت UEFI در برابر بوت‌کیت و بدافزارهای پیش از بوت.

Click-to-Run

فناوری نصب جریانی Microsoft 365 و Office.

ODT

Office Deployment Tool — ابزار استقرار Office برای سازمان‌ها.

LTSC

Long-Term Servicing Channel — کانال پشتیبانی بلندمدت بدون آپدیت ویژگی.

SSO

Single Sign-On — ورود یکپارچه به چند سرویس با یک حساب.

MFA

Multi-Factor Authentication — احراز هویت چندعاملی.

سؤالات متداول

پرتکرارترین ابهام‌های لایسنس

تفاوت User CAL و Device CAL چیست؟

User CAL برای کاربری که از چند دستگاه (لپ‌تاپ، موبایل، Thin Client) به سرور وصل می‌شود مناسب است. Device CAL در محیط‌هایی مانند خط تولید یا شیفت‌کاری که چند کاربر روی یک دستگاه کار می‌کنند مقرون‌به‌صرفه‌تر است.

KMS با MAK چه فرقی دارد؟

KMS فعال‌سازی متمرکز در شبکه داخلی است؛ کلاینت‌ها هر ۱۸۰ روز با KMS Host تجدید می‌شوند. MAK یک کلید با ظرفیت فعال‌سازی محدود است که هر دستگاه مستقیماً با مایکروسافت فعال می‌شود — مناسب برای دستگاه‌های ایزوله.

Software Assurance چه مزایایی دارد؟

SA شامل حق ارتقا به نسخه‌های جدید، حقوق مجازی‌سازی گسترده‌تر، دسترسی به Hybrid Benefit در Azure، پشتیبانی فنی و Training Vouchers است. برای سازمان‌هایی با چرخه بازخرید ۳ ساله معمولاً به‌صرفه است.

OEM با Retail چه تفاوتی دارد؟

OEM به سخت‌افزار اولیه گره می‌خورد و قابل انتقال به دستگاه دیگر نیست؛ Retail کاملاً قابل انتقال است. OEM ارزان‌تر اما محدودتر، و Retail انعطاف‌پذیر اما گران‌تر است.

چه زمانی به External Connector نیاز داریم؟

وقتی کاربرانی خارج از سازمان (پیمانکار، مشتری، کاربر عمومی) به سرور دسترسی دارند و خریدن CAL برای هر کاربر منطقی نیست، External Connector گزینه مناسب است.

تصورات غلط

باور رایج در برابر واقعیت لایسنس

باور رایج
واقعیت
«سرور را لایسنس کرده‌ایم، پس همه چیز قانونی است.»
لایسنس سرور فقط اجازه اجرای نرم‌افزار است؛ دسترسی کاربران به آن جداگانه با CAL پوشش داده می‌شود.
«برنامه واسط داریم، پس کاربران CAL نمی‌خواهند.»
این حالت Multiplexing است و شمارش بر مبنای کاربران نهایی انجام می‌شود، نه اتصال‌های برنامه.
«محیط آزمایشی نیازی به لایسنس ندارد.»
اگر کاربران کسب‌وکار به آن دسترسی دارند، عملاً محیط عملیاتی محسوب می‌شود.
«لایسنس همراه دستگاه را می‌توان به دستگاه دیگر منتقل کرد.»
لایسنس OEM به همان دستگاه گره می‌خورد و قابل انتقال نیست.
«CAL نسخه قدیمی برای سرور جدید کافی است.»
نسخه CAL باید مساوی یا بالاتر از نسخه سرور باشد.
مسیر یادگیری

سه اصطلاح که پیش از هر خریدی باید بدانید

واحد شمارش

هر محصول بر مبنای چیزی شمرده می‌شود: کاربر، دستگاه یا هسته. تشخیص واحد درست، بیش از ۸۰ درصد خطاهای بودجه‌بندی را حذف می‌کند.

حق استفاده در برابر حق ارتقا

خرید لایسنس یعنی حق استفاده از نسخه فعلی؛ حق نصب نسخه‌های بعدی جداگانه و از طریق Software Assurance یا اشتراک به دست می‌آید.

مسیر دسترسی

اینکه کاربر مستقیم، از طریق پورتال یا از اینترنت به سرویس می‌رسد، مدل لایسنس و حتی ادیشن لازم را تغییر می‌دهد.

مرجع سریع

هر محصول بر چه مبنایی شمرده می‌شود؟

پیش از هر برآورد هزینه، واحد شمارش را از این جدول پیدا کنید؛ اشتباه در همین ستون، بیشترین خطای بودجه‌بندی لایسنس را می‌سازد.

محصولواحد شمارشنکته کلیدی
Windows Serverهسته فیزیکی + CALحداقل ۱۶ هسته برای هر سرور و ۸ هسته برای هر پردازنده؛ دسترسی کاربران جداگانه با CAL.
Remote Desktop Servicesکاربر یا دستگاهRDS CAL علاوه بر Windows Server CAL خریداری می‌شود، نه به‌جای آن.
SQL Serverهسته یا سرور + CALمدل هسته‌ای برای دسترسی گسترده و مدل Server+CAL برای تعداد کاربر محدود و مشخص.
Microsoft 365کاربرلایسنس به شخص تعلق می‌گیرد و تا پنج دستگاه هر کاربر را پوشش می‌دهد.
Windows 11 Pro / Enterpriseدستگاه یا کاربرPro دستگاه‌محور است؛ نسخه Enterprise از طریق اشتراک کاربرمحور هم قابل تهیه است.
Visio / Projectکاربرنسخه دائمی به یک کاربر و یک دستگاه گره می‌خورد؛ نسخه Plan اشتراکی و قابل جابه‌جایی است.
روش کار

پنج گام برای خواندن درست شرایط لایسنس

  1. ۱) محصول و نسخه دقیق را مشخص کنید

    قواعد لایسنس بین نسخه‌ها تفاوت دارد؛ همیشه سند مربوط به همان نسخه و همان کانال خرید را مبنا بگیرید.

  2. ۲) واحد شمارش را پیدا کنید

    در ابتدای شرایط هر محصول نوشته شده که بر مبنای کاربر، دستگاه، هسته یا سرور شمرده می‌شود. همه محاسبات بعدی روی همین واحد بنا می‌شود.

  3. ۳) نیاز به CAL یا افزونه را بررسی کنید

    برخی محصولات علاوه بر لایسنس سرور، لایسنس دسترسی جداگانه می‌خواهند. نبود این بند به معنای نبود نیاز نیست؛ صریحاً دنبال آن بگردید.

  4. ۴) حق‌های اضافی را استخراج کنید

    حق اجرای نمونه مجازی، حق استفاده در محیط آزمایشی، حق کاهش نسخه (Downgrade) و امکان انتقال لایسنس، ارزش واقعی خرید را تعیین می‌کنند.

  5. ۵) شمارش را با حاشیه رشد ببندید

    بیشترین تعداد هم‌زمان در یک ماه را مبنا بگیرید و ۵ تا ۱۰ درصد حاشیه اضافه کنید تا در ممیزی دچار کسری نشوید.

پرسش‌های متداول

سوالات پرتکرار درباره اصطلاحات لایسنس

CAL دقیقاً چیست و چه زمانی لازم می‌شود؟

CAL یا Client Access License مجوز دسترسی یک کاربر یا یک دستگاه به سرور است. لایسنس خود سرور فقط اجازه اجرای نرم‌افزار را می‌دهد؛ هر دسترسی جداگانه باید با CAL پوشش داده شود.

تفاوت User CAL و Device CAL در عمل چیست؟

اگر هر فرد چند دستگاه دارد، User CAL ارزان‌تر است. اگر چند نفر در شیفت‌های مختلف از یک دستگاه مشترک استفاده می‌کنند، Device CAL هزینه را به‌شدت کم می‌کند.

لایسنس OEM با Retail چه فرقی دارد؟

OEM به سخت‌افزار اولیه گره خورده و معمولاً قابل انتقال نیست؛ Retail قابل انتقال به دستگاه جدید است، به شرط غیرفعال‌سازی روی دستگاه قبلی.

Software Assurance چه چیزی به من می‌دهد؟

حق ارتقا به نسخه‌های جدید در طول قرارداد، به‌علاوه مزایایی مانند انتقال لایسنس بین سرورها، حقوق کار از خانه و برخی خدمات پشتیبانی و آموزش.

KMS و MAK چه تفاوتی دارند؟

KMS یک سرور فعال‌سازی داخلی است که به‌صورت دوره‌ای فعال‌سازی را تمدید می‌کند و برای تعداد بالا مناسب است؛ MAK یک کلید با تعداد فعال‌سازی محدود و مستقیم است.

Multiplexing یعنی چه و چرا مهم است؟

اگر کاربران از طریق یک برنامه واسط به سرور وصل شوند، شمارش بر مبنای کاربران نهایی انجام می‌شود نه اتصال‌های برنامه. این یکی از رایج‌ترین منابع کسری در ممیزی است.

حق کاهش نسخه (Downgrade) چیست؟

امکان نصب نسخه پایین‌تر از نسخه خریداری‌شده، معمولاً در کانال Volume. برای محیط‌هایی که هنوز به سازگاری نسخه قدیمی نیاز دارند حیاتی است.

از کجا بدانم تعریف یک اصطلاح به‌روز است؟

مرجع نهایی، سند Product Terms مربوط به همان نسخه و کانال خرید است. تعاریف این واژه‌نامه فصلی بازبینی می‌شوند اما جایگزین سند رسمی نیستند.